Strona g│ˇwna  »  Eksploracja i technologie
Centrum Badan KosmicznychPolspace
Galileo PointGMES Information Center
Eksploracja kosmosu

Krótka historia eksploracji

Pocz─ůtki eksploracji kosmosu wi─ů┼╝─ů si─Ö ┼Ťci┼Ťle z zimnowojenn─ů rywalizacj─ů 2 supermocarstw - Zwi─ůzku Radzieckiego i Stanów Zjednoczonych, które (przynajmniej w pierwszym okresie) w du┼╝ym stopniu _sco5489_l_medium0_200korzysta┼éy z do┼Ťwiadcze┼ä niemieckich naukowców "przej─Ötych" po zako┼äczeniu drugiej wojny. To dzi─Öki militarnym badaniom nad rakietami o dalekim zasi─Ögu cz┼éowiek uzyska┼é mo┼╝liwo┼Ť─ç umieszczania satelitów na orbicie oko┼éoziemskiej i wysy┼éania instrumentów w celu eksploracji Ksi─Ö┼╝yca i najbli┼╝szych planet. Na miano pionierów w tej dziedzinie niew─ůtpliwie zas┼éuguj─ů Rosjanie, którzy 4 pa┼║dziernika 1957r. umie┼Ťcili na orbicie oko┼éoziemskiej pierwszego sztucznego satelit─Ö - Sputnik 1. Wydarzenie to wywo┼éa┼éo spory szok w USA; Amerykanie u┼Ťwiadomili sobie strategiczne znaczenie podboju kosmosu. Ich odpowiedzi─ů by┼éo powo┼éanie specjalnej agencji do bada┼ä przestrzeni kosmicznej pod nazw─ů NASA (National Aeronautics and Space Admi nistration) i nieudana próba wystrzelenia na orbit─Ö satelity Vanguard 1 (2 miesi─ůce po Sputniku). W 1958r. Bia┼éy Dom oficjalnie wymienia┼é cztery elementy b─Öd─ůce powodem podj─Öcia programu kosmicznego i rozwoju technologii kosmicznej. By┼éy to:

  • potrzeba odkrywania i eksploracji
  • wzgl─Ödy bezpiecze┼ästwa
  • czynnik narodowego presti┼╝u
  • nowe mo┼╝liwo┼Ťci dla eksperymentów i obserwacji naukowych oferowanych przez technologi─Ö kosmiczn─ů, która poszerzy ludzk─ů wiedz─Ö na temat planety Ziemia, uk┼éadu s┼éonecznego, a tak┼╝e ca┼éego wszech┼Ťwiata.
Tematyka bada┼ä kosmicznych, ze wzgl─Ödu na swój interdyscyplinarny charakter i szerokie spektrum zagadnie┼ä, wzbudzi┼éa powszechne zainteresowanie naukowców z wielu pa┼ästw. Zaowocowa┼éo to og┼éoszeniem Mi─Ödzynarodowego Roku Geofizycznego (International Geophysical Year) który proponowa┼é model mi─Ödzynarodowej eksploracji przestrzeni kosmicznej. Wykaz bez podzia┼éu na lata wymie nia┼é nast─Öpuj─ůce badania naukowe:
  • We wczesnej fazie - fizyka, geofizyka, meteorologia, 157528main_image_feature_655_ys_2_100minimalny kontakt z Ksi─Ö┼╝ycem, eksperymentalna komunikacja oraz fizjologia przestrzeni kosmicznej;
  • Nast─Öpnie - astronomia, rozleg┼éa komunikacja, biologia, naukowe badania Ksi─Ö┼╝yca, minimalny kontakt planetarny, lot cz┼éowieka na orbicie;
  • W pó┼║niejszej fazie - automatyczne eksploracja Ksi─Ö┼╝yca, automatyczna110651main_image_feature_284_ajh2_100 eksploracja planet, eksploracja Ksi─Ö┼╝yca i powrót.
  • W jeszcze dalszej fazie - eksploracja planet.

Tymczasem rywalizacja USA i ZSRR nabiera┼éa tempa. W styczniu 1958r. Amerykanom uda┼éo si─Ö wreszcie umie┼Ťci─ç na orbicie satelit─Ö Explorer 1, lecz Rosjanie ju┼╝ w listopadzie 1957r. dokonali udanego lotu orbitalnego z psem ┼üajk─ů na pok┼éadzie, a 1959r. Luna 2 wyl─ůdowa┼éa na Ksi─Ö┼╝ycu. 2 lata pó┼║niej, 12 kwietnia 1961r., radziecki kosmonauta Jurij Gagarin na pok┼éadzie statku Vostok 1 po raz pierwszy okr─ů┼╝y┼é Ziemi─Ö. Historyczny lot trwa┼é niespe┼éna dwie godziny. Amerykanie powtórzyli radziecki wyczyn rok pó┼║niej (John Glenn), cho─ç ju┼╝ balistyczny lot Alana Shephard'a w maju 1961r. da┼é Amerykanom wiar─Ö w mo┼╝liwo┼Ť─ç dogonienia Rosjan w dziedzinie podboju kosmosu. Kolejnym sukcesem ZSRR by┼éo pierwsze wyj┼Ťcie cz┼éowieka w przestrze┼ä kosmiczn─ů (Leonow w 1965r) i l─ůdowanie sondy na powierzchni Wenus (1966), lecz USA powoli odrabia┼éo straty.

Prezydent Kennedy podczas przemówienia w Kongresie 25 maja 1961 roku o┼Ťwiadczy┼é: "S─ůdz─Ö ┼╝e naród ten powinien zaanga┼╝owa─ç si─Ö w osi─ůgni─Öciu celu, przed ko┼äcem tej dekady, którym jest l─ůdowanie cz┼éowieka na Ksi─Ö┼╝ycu i jego bezpieczny powrotu na Ziemi─Ö. ┼╗aden inny projekt kosmiczny w tym okresie nie by┼éby bardziej imponuj─ůcy dla ca┼éej ludzko┼Ťci, b─ůd┼║ bardziej istotny dla eksploracji kosmosu na dalek─ů skal─Ö; i ┼╝aden inny cel nie by┼éby tak trudny do zrealizowania." Tym samym zapocz─ůtkowany jeszcze przez administracj─Ö Eisen howera program Apollo zyska┼é nowy cel - l─ůdowanie cz┼éowieka na Ksi─Ö┼╝ycu. Warto podkre┼Ťli─ç, ┼╝e decyzja prezydenta sta┼éa si─Ö bardzo popularna w┼Ťród narodu ameryka┼äskiego, a bud┼╝et programu, szacowany na od 20 do 40 miliardów dolarów (faktyczny koszt wyniós┼é 25,4 mld), praktycznie nie napotka┼é ┼╝adnego sprzeciwu w Kongresie.

Program Apollo sk┼éada┼é si─Ö z 6 bezza┼éogowych lotów testowych i 11 lotów za┼éogowych. Wszystkie starty odbywa┼éy si─Ö z po┼éo┼╝onego na przyl─ůdku Canaveral Centrum Lotów Kosmicznych imienia Johna F. Kennedy'ego. Cel podstawowy, czyli pierwsze l─ůdowanie cz┼éowieka na Ksi─Ö┼╝ycu, zosta┼é osi─ůgni─Öty 21 lipca 1969r. podczas misji Apollo 11. Amerykanie jeszcze sze┼Ťciokrotnie powtórzyli ten sukces; jedynie lot Apollo 13 przerwano z powodu problemów technicznych.

133300main_image_feature_406_ys_2_100 "Wy┼Ťcig na Ksi─Ö┼╝yc" pomi─Ödzy USA i ZSRR z jednej strony przyczyni┼é si─Ö do popularyzacji eksploracji kosmosu i zap ewni┼é niezb─Ödne ┼Ťrodki na jej realizacj─Ö, lecz równocze┼Ťnie czasami zbyt szybkie tempo prac - dyktowane wzgl─Ödami politycznymi - prowadzi┼éo do tragedii. Tak by┼éo np. z za┼éogow─ů misj─ů Apollo 1 (zgin─Ö┼éo 3 kosmonautów). Jednak┼╝e o wiele powa┼╝niejsze skutki mia┼éo to dla radzieckiego odpowiednika Apollo, czyli programu Sojuz. Nieudana misja Sojuz 1 spowodowa┼éa pierwsze ofiary ┼Ťmiertelne w 1967r. Kolejne misje ko┼äczy┼éy si─Ö sukcesem, a┼╝ do lipca 1969r., kiedy to eksplodowa┼éa rakieta no┼Ťna, niszcz─ůc ca┼ée stanowisko wynoszenia. Ta tragedia sk┼éoni┼éa ZSRR do rezygnacji z l─ůdowania na Ksi─Ö┼╝ycu i skoncentrowania si─Ö na lotach orbitalnych, a potem budowie stacji Salut (umieszczona na orbicie w 1971r.)

W latach siedemdziesi─ůtych badania kosmosu nie cieszy┼éy si─Ö ju┼╝ tak wielk─ů popularno┼Ťci─ů, a ograniczenia bud┼╝etowe doprowadzi┼éy NASA do rezygnacji z programu Apollo w 1972r.i przeznaczenia ┼Ťrodków na inne cele (w tym na opart─ů o jego kapsu┼éy stacj─Ö orbitaln─ů Skylab). Równocze┼Ťnie odpr─Ö┼╝enie w stosunkach mi─Ödzynarodowych zaowocowa┼éo wspóln─ů, radziecko-ameryka┼äsk─ů misj─ů Apollo - Sojuz, czyli udanym po┼é─ůczeniem obu statków na orbicie oko┼éoziemskiej w lipcu 1975r.

Za┼éogowe loty kosmiczne by┼éy przedsi─Öwzi─Öciem spektakularnym, przyci─ůgaj─ůcym uwag─Ö opinii publicznej. Niejako w ich cieniu toczy┼éa si─Ö rywalizacja naukowców ameryka┼äskich i radzieckich w badaniach przestrzeni kosmicznej przy u┼╝yciu sztucznych satelitów, sond i l─ůdowników. Z uwagi na znacznie mniejsze koszty takiej dzia┼éalno┼Ťci oraz du┼╝─ů ilo┼Ť─ç uzyskiwanych danych ju┼╝ w pod koniec lat 60. tak┼╝e inne pa┼ästwa aktywnie uczestniczy┼éy w badaniach kosmosu i umieszcza┼éy na orbitach w┼éasne satelity. Stany Zjednoczone i Zwi─ůzek Radziecki zacz─Ö┼éy tak┼╝e wspó┼épracowa─ç z innymi krajami, umo┼╝liwiaj─ůc im udzia┼é w niektórych projektach badawczych (np. radziecki program INTERKOSMOS).

Pocz─ůtkowo misje bezza┼éogowe ZSRR i USA koncentrowa┼éy si─Ö na eksploracji Ksi─Ö┼╝yca, lecz wkrótce zacz─Öto si─Ö interesowa─ç innymi planetami uk┼éadu s┼éonecznego. Rosjanie realizowali mi─Ödzy innymi program Venera (badania Wenus, pierwsze l─ůdowanie w 1966r.) i Mars (l─ůdowanie w 1971r.), a Amerykanie Viking (l─ůdowanie na Marsie w 1976r.) i Pioneer (sonda Pioneer 10 jako pierwszy obiekt skonstruowany przez cz┼éowieka opu┼Ťci┼éa uk┼éad s┼éoneczny w 1973r.). Równie┼╝ Europejska Agencja Kosmiczna ma znacz─ůcy dorobek w badaniach kosmosu przy u┼╝yciu zdalnych urz─ůdze┼ä. Mo┼╝na tu wymieni─ç mi─Ödzy innymi sond─Ö Giotto badaj─ůc─ů komet─Ö Halleya (1986r.), Galileo, umieszczony na orbicie teleskop Hubble'a, SOHO (Solar and Heliospheric Observatory, na orbicie od 1995r.), Mars Express, Rosetta czy ameryka┼äsko-europejsk─ů misj─Ö Cassini- Huygens, która w styczniu 2005r. dokona┼éa udanego l─ůdowania na powierzchni Tytana, ksi─Ö┼╝yca Saturna . Co ciekawe, w ostatnich 3 projektach uczestniczy┼éy tak┼╝e urz─ůdzenia skonstruowane w Polsce, w Centrum Bada┼ä Kosmicznych PAN.


Strona: « poprzednia  1, 2, 3, 4, 5  nastŕpna »

Copyright © 2006 Polskie Biuro do spraw Przestrzeni Kosmicznej